Početna Gradske teme Šta je Nebojša Kuzmanović rekao na svečanoj akademiji povodom 60 godina Mađarske...

Šta je Nebojša Kuzmanović rekao na svečanoj akademiji povodom 60 godina Mađarske revolucije!

Kuzmanovic

Nebojša Kuzmanović, zamenik Sekretara za kulturu i javno informisanje AP Vojvodine, održao je juče zapažen govor u Novosadskom pozorištu (Ujvideki Szinhaz) na svečanoj akademiji povodom 60 godina od Mađarske revolucije 1956. Njegovo obraćanje prenosimo vam u celosti:

“Obeležavanje značajnih istorijskih događaja, koji su uticali na jednu epohu i dali drugačije značenje istorijskom trajanju jednog naroda ili prostora, jeste prilika da se ne samo obnovi i osnaži kultura sećanja jedne zajednice na te događaje, već i da se izvuku pouke za savremeno trajanje naroda i pojedinaca. Šest decenija je prošlo od početka i brzog završetka revolucionarnih događanja u Mađarskoj, pre svega u Budimpešti.

Nepune tri nedelje revolucije (23. oktobar – 10. novembar 1956. godine), u površnom posmatranju istorije, bile su samo kratki bljesak jedne težnje za slobodom, ali u dubljem sagledavanju istorijskih procesa dugog trajanja, revolucionarna događanja u Mađarskoj 1956. godine predstavljala su, uz “praško proleće” 1968. godine i akciju pokreta “Solidarnost” u Poljskoj početkom devete decenije 20. veka, jedan od ključnih istorijskih preloma ne samo za istoriju Mađarske, nego i za istorijske prostore zemalja Istočne Evrope u kojima je posle 1945. godine stvoren, ne većinskom voljom naroda, već voljom hladnoratovske podele sveta i kao posledica ratnih dešavanja Drugog svetskog rat, socijalistički poredak staljinističkog tipa uz prisustvo sovjetske vojne sile. Ta vrsta “neželjene revolucije” koju su u zemlje Istočne Evrope donele komunističke partije tih zemalja, uz vojnu podršku sovjetskih oružanih snaga, ostala je neprihvaćena ili samo delimično prihvaćena u masama naroda zemalja Istočne Evrope.

Revolucionarni događaji u Mađarskoj i “mađarska jesen” 1956. godine bili su pokazatelj neprihvaćenosti staljinističkih metoda u širenju socijalističke ideje, ali i neprihvaćenosti socijalističkog društvenog poretka kao takvog. Oni su bili i protest protiv ograničene nacionalne suverenosti, ograničene sovjetskim vojnim i političkim prisustvom u mađarskom društvu, u kojem je nacionalni identitet bio izrazito jak i vidljiv. Zato je tokom revolucionarnih zbivanja u Mađarskoj u jesen 1956. godine bilo tako snažno pozivanje na simbole, znakove i pojmove revolucije iz 1848. godine, koja je bila jedna od težišnih tačaka gradnje savremenog mađarskog nacionalnog identiteta.

Prvi znak da je staljinistički model urušen desio se februara 1956. godine u Moskvi. Na 20. Kongresu Komunističke partije Sovjetskog Saveza, u svom “Tajnom referatu”, Nikita Hruščov osudio je represiju staljinističkog državnog modela prema sopstvenom narodu, kao i čistke unutar Komunističke partije. Refleksija činjenice da sistem nije više tako homogen i moćan bila je pobuna radnika u Poznanju, u Poljskoj juna 1956. godine, ali prava pobuna protiv postojećeg sistema političkih, društvenih i privrednih odnosa na prostoru tzv. “sovjetskog bloka” dogodila se oktobra – novembra 1956. godine na ulicama Budimpešte i drugih mađarskih gradova. Za kratko vreme na ulicama Budimpešte iskazala se volja mađarskog naroda za slobodom, za nacionalnom suverenošću, a protiv nasilnih staljinističkih metoda vladavine, koje je na najsuroviji način sprovodio režim, čija je personifikacija bila ličnost Maćaša Rakošija.

U skladu sa postojećim hladnoratovskim odnosima i podelama sveta i svetske moći, utemeljenim posle završetka Drugog svetskog rata, mađarski ustanici ostali su prepušteni sami sebi, tako da je obračun sa njima u jesen 1956. godine bio pokazatelj da ipak hladnoratovska ravnoteža moći Staljinovom smrću nije urušena, iako je Mađarskom revolucijom u sovjetskom bloku pukotina koja ukazuje na slabost postala vidljiva. Smrt oko 2.500 mađarskih ustanika i oko 700 sovjetskih vojnika bila je ona ljudska žrtva koja je još jednom morala biti prinesena Molohu i totalitarnom modelu vladanja. Sovjetski tenk postao je simbol održanja socijalističkog političkog, društvenog i privrednog modela, ne samo u Mađarskoj već i u drugim zemljama tzv. “sovjetskog bloka”.

Oko 200.000 ljudi posle sloma revolucije napustilo je Mađarsku. Njih oko 180.000 prebeglo je u Austriju i pravac njihovog kretanja van svoje zemlje pokazivao je i pravac kojem je težio mađarski narod. Oko 20.000 izbeglica posle gušenja ustanka, u jesen 1956. godine prebeglo je u Jugoslaviju. Jugoslavija u pedesetim godina 20. veka za narode Istočne Evrope, u kojima je voljom hladnoratovske istorije građen socijalistički poredak, nije bila obična zemlja – već je predstavljala jedan snažan simbol. Otpor Jugoslavije Sovjetskom Savezu 1948. godine i staljinističkom poimanju odnosa među socijalističkim državama, po kojem bi njihov suverenitet bio ozbiljno ograničen, bio je primer težnje za otporom takvom obrascu poimanja sveta i odnosa među državama.

Jugoslovenski primer otpora staljinizmu delovao je snažno na Istočnu Evropu, a posebno na Mađarsku i Poljsku. Kretanje 20.000 izbeglica iz Mađarske ka Jugoslaviji nije bilo samo rezultat kontrole i zatvaranja granice prema Austriji od strane ojačalog režima u Mađarskoj, već i njihovog uverenja da je Jugoslavija obećana zemlja sa većim slobodama, u kojoj ih raširenih ruku i čista srca čekaju i njihovi sunarodnici. Tadašnja jugolosvenska vlada je prihvatila i organizovano pomagala izbeglice.

Revolucija u Mađarskoj 1956. godine iskazala je jaku volju mađarskog naroda i njegovu težnju da uđe u red demokratskih država. Ona je bila protest protiv staljinističkog načina vladanja i ograničenja suverenosti sopstvene zemlje. Jesen u Budimpešti 1956. godine predstavlja sponatani ustanak naroda u težnji za slobodom, ustanak koji je nošen energijom mladih ljudi, koji su te revolucionarne događaje stvaralai. Ugušena i utuljena revolucija nije se izgubila u netragu istorije. Ona je postala onaj moralni i duhovni temelj, i onaj istorijski uzor, koji je izazvao promene koje su se u Istočnoj Evropi, pa i u Mađarskoj, dogodile 1989. godine.

Sve se u našim ličnim egzistencijama, pa i u društvenim zajednicama događa sa određenim determinisanim razlozima. Tako je i pad “Berlinskog zida”‘ 1989. godine samo sinhronicitetna posledica jugoslovenskog IB-a iz ’48, “Mađarske revolucije” iz ’56, poljske “Solidarnosti” iz ’80-tih i “Praškog proleća” iz ’68 godine.

Svakako nam je svima znana sintagma da istoriju pišu pobednici, ali ne treba zaboraviti jednu manje znanu, ali ipak mnogo važniju, a to je da istinu piše vreme. Ponosni mađarski narod je pre 60 godina ispisao jednu istinitu priču koja je svojim sjajem nadišla horizont vremena i svakom slobodnoumnom čoveku poslužila kao uzor. U tom smislu neka i ove moje reči budu lament nad hrabrim mađarskim ustanicima protiv totalitarizma koji su svoje živote položili na oltar slobode.
Slava im.”

Autor: NsHronika

1 KOMENTAR

  1. Poučan govor. Drugačiji naslov bi verovatno privukao veću pažnju Na žalost mnogi neće svhatiti prenesenu poruku koja je upakovana u tekstu. …

OSTAVI KOMENTAR

Please enter your comment!
Please enter your name here